شب چله به رسم دربار ناصری

دورهمی در شب یلدا به عنوان یکی از رسم‌های ایرانیان در همه دوره‌ها کم و بیش شبیه به هم برگزار می‌شد و در تهران قدیم هم مردم و درباریان به این سنت پایبند بوده‌اند.

مجمع مسی

همشهری آنلاین- شهره کیانوش راد: داریوش شهبازی، تهران پژوه، می‌گوید: «به طور کلی در تهران قدیم همچون دیگر نقاط این سرزمین، آیین ارزشمند «شب چله» برگزار می‌شده‌ است. مردم در بلندترین شب سال بر پایه اعتقاد نیاکان خود، در خانه بزرگترها گرد می‌آمدند و آیین شب چله را برگزار می‌کردند و شب را تا دیرهنگام کنار هم می‌گذراندند.»

قصه‌های خواندنی تهران را اینجا دنبال کنید

او با بیان اینکه صاحب‌خانه با آجیل و شربت و شیرینی مرسوم آن روزگار به اصطلاح «شب‌چره» از میهمانان شب یلدا پذیرایی می‌کرد، می‌افزاید: «شربت مورد نظر هم از شیره انگور و سرکه تهیه می‌شد. کشمکش، نخودچی، گردو، خرما، توت خشک و… اقلام آجیل را تشکیل می‌داد. میوه‌هایی که از اواخر تابستان تا آن هنگام به نحوی نگهداری شده بودند، نیز بر سفره میزبان دیده می‌شد و گل سرسبد آن میوه‌ها هندوانه و انار بود، هر چند انگور و خربزه، ازگیل و … هم از چشم‌ها دور نمی‌ماند.»

ترفند نگهداری میوه‌ها

در روزگاری که خبری از یخچال و سردخانه عمومی برای نگهداری میوه های شب چله نبود، مردم برای ذخیره میوه زمستانی خود چه ترفندی به کار می‌بردند؟

داریوش شهبازی در پاسخ به این سوال می‌گوید: «آن روزگار خبری از سردخانه و دیگر امکانات امروزی، برای نگهداری میوه‌ها نبود و جاده و خودرو نیز وجود نداشت تا محصولات نقاط مختلف به دیگر شهرها منتقل شود، ولی باز هم تهرانی‌ها میوه‌ها را با تمهیداتی تا شب چله نگه‌ می‌داشتند. انگور را در زیر خاک خشک و محیطی بی‌رطوبت و خربزه و هندوانه را در میان کاه و یا با آویزان کردن از سقف در اتاقی تاریک نگهداری می‌کردند. البته گاهی همه این زحمات بر باد می‌رفت، و میزبان بعد از یکی دو ماه از خراب شدن هندوانه یا خربزه هنگام مصرف با خبر می‌شد.»

در چنین شرایطی چاره‌ای جز استفاده از تنقلات خشک مانند توت و انجیر و مویز نبود تا این شب آیینی با دورهمی هر چند مختصر برگزار شده و بتوانند با گرمای دور همی، محفل خود را گرم کنند. البته این مراسم همه گاه با شاهنامه خوانی و تفال حضرت حافظ و نیز قرآن شریف مزین می شد. برخی خانواده‌ها قصه‌گو و روایت‌گو هم داشتند که مدتی هم به نقل سخن آنان اختصاص پیدا می کرد.

مجمع‌های مسی در اندرونی دربار

عکس‌هایی از دوره قاجار به جامانده است که به دلیل نوع خوراکی‌هایی مانند هندوانه و انار که در جلو زنان و مردان قرار داده شده، به نظر می‌رسد مربوط به شب یلدا باشد. البته در عکس‌ها خبری از کرسی نیست و انار و لبو همراه چند خوراکی دیگر در سینی‌هایی چیده شده و مقابل مهمانان قرار دارد.

داریوش شهبازی، تهران پژوه در باره عکس به جامانده از دوره قاجار می‌گوید: «زنان ناصرالدین شاه در داخل حرمسرا و اندرونی جشن‌هایی برپا می‌کردند و برای پذیرایی هم از خوراکی‌های مرسوم آن روزها استفاده می‌شد. اگر به جزییات عکس‌هایی که منسوب به دوره قاجار است دقت کنیم متوجه نوع پذیرایی می‌شویم و اینکه میوه و احتمالا شیرینی در مجمع‌های مسی چیده شده است.»

در برخی عکس‌های دوره قاجار، صندلی هم دیده می‌شود. داریوش شهبازی در این باره می‌گوید: «صندلی هم دیده می‌شود و این نشان می‌دهد عکس مربوط به دوره ناصری است. چون صندلی از اواسط دوره حکومت ناصرالدین شاه به ایران آمد. البته همه مردم هم روی صندلی نمی‌نشستند و فقط مخصوص شاه و بزرگان بود. قبل از آمدن صندلی به ایران، تخت‌هایی بود که شاهان از آن استفاده می‌کردند.»

کد خبر 816147

  • آش‌های تهرانی‌پسند در ‌ضیافت یلدا | از آش ابودردا و کشک کله‌بره تا آش انار و گشنیز

  • ببینید | دستپخت اوکراینی سر سفره یلدای‌ تهرانی‌ها

  • فیلم | زیبایی‌های تهران را با ما ببینید

  • رونمایی از مسقطی انار قاجاری | قصه پلوها و خورشت‌های یلدای تهرانی‌ها

  • شب هندوانه شریف‌آباد و انگور مهدی‌خانی

  • قصه‌های یلدایی مادربزرگ‌ها در دولاب | «کدو لق‌لق» با همه رفاقت می‌کرد

  • ماجرای هدیه مادرزن در مراسم یلدابرون

  • چرا برف نمی‌آید ؛ اعلام دلایل فعال نشدن سامانه های بارشی در ایران | دخالت کشورهای دیگر در بارش‌ها با سلاح «هارپ»؟ | کارشناسان هواشناسی افسرده شده اند!

  • واکنش تند ایران به بیانیه مشترک روسیه و کشورهای عربی؛ خاک این مناطق تعلق مادام العمر به ایران دارد

  • ما عاشق جنگ مستقیم با آمریکا و اسرائیل هستیم | ما منتظر حمله آمریکا هستیم | ببینید

  • هواپیمای ایرانی مسافرگیری می کند؟ | مشخصات سیمرغ ؛‌ ساخت ایران

  • پرسپولیس برای رده چهارم یا پنجم بجنگد! | تراکتور هم امسال بالاتر از پرسپولیس در جدول قرار می‌گیرد

  • مرز ایران با افغانستان مسدود می شود؟ | خبر مهم ارتش درباره پایش مرزها | ماجرای دیوار مرزی زابل به کجا رسید؟

  • یحیی گل محمدی دیگر دانش فنی ندارد که در پرسپولیس ارائه کند | بروند و از علی دایی یاد بگیرند که… | بگویند چرا آل کثیر و عبدی را رد کردند؟

  • برف و باران فردا کشور را فرا می‌گیرد | شدت بارش‌ها در این استان‌ها | سردتر شدن هوا از اواسط هفته آینده

  • واکنش تند ایران به بیانیه مشترک روسیه و کشورهای عربی؛ خاک این مناطق تعلق مادام العمر به ایران دارد

  • عکس | ابراهیم رئیسی با قایق موتوری رفت

  • سپاهان رسما محروم شد | اعلام حکم فدراسیون فوتبال

  • آغاز موج جدید بارشی فراگیر در کشور | بارش برف و باران در این استان‌ها

  • حرکت مار عظیم الجثه روی دوش یوسف تیموری | تصاویر

  • من استقلال را مفت هم نمی‌خرم! |‌ ناجوانمردانه محبوبیت من را از بین بردند

  • ال نینو به داد خشکسالی ایران خواهد رسید؟

  • حکم حبس ابد و تنفس مصنوعی به منافقین | ایران باید مقابله به مثل کند

  • تصمیم یحیی پرسپولیسی‌ها را شوکه کرد |‌ اتهام شرط بندی به یک پرسپولیسی

  • جزئیات تازه درباره آینده کاری ستاره عصر جدید | در پشت صحنه ویژه‌برنامه شب یلدا چه خبر است؟

دیدگاهتان را بنویسید